Alex Burghoorn
Gepubliceerd op 14 juni 2010, 07:29:00, bijgewerkt op 14 juni 2010, 07:52:00
De Israëlische terugtrekking uit Libanon in 2000 begon met een helikopterongeluk. Aan de noordgrens van Israël wachtten drie jaar eerder twee legerhelikopters op groen licht om de Libanese ‘veiligheidszone’ binnen te vliegen. De CH-53 Sea Stallions kwamen met elkaar in botsing en sleurden 73 Israëlische soldaten mee de dood in. Het was voor het thuisfront een schok van jewelste.
De grootste luchtramp uit de geschiedenis van Israël leidde direct tot de oprichting van de beweging van de Vier Moeders. ‘Waarom’, vroegen zij zich hardop af, ‘sterven onze zonen nog steeds in Libanon?’
Het Israëlische leger had in 1982 zijn kamp opgeslagen in het zuiden van Libanon, nadat het Yasser Arafat en de top van de Palestijnse Bevrijdingsorganisatie gewapenderhand had verdreven uit Beiroet. De veiligheidszone was bedoeld om het noorden van Israël te vrijwaren van (raket)aanvallen van Palestijnse en andere Arabische strijders.
Jaarlijks sneuvelden er gemiddeld 25 Israëlische soldaten in de Libanese veiligheidszone. Daar stond tegenover dat het leven in de noordelijke Israëlische regio Galilea ongestoord zijn gang ging.
Maar de sjiitische Hezbollah-militie raakte steeds bedrevener in het plaatsen van bermbommen. Het werd zo gevaarlijk op de weg dat Israël besloot zijn troepen voortaan alleen nog per helikopter te verplaatsen – en toen gebeurde dat ene ongeluk, waarvan de oorzaak overigens nooit is vastgesteld.
Het pleidooi van de Vier Moeders voor terugtrekking viel in vruchtbare aarde. Israël was na de Oslo-vredesakkoorden van 1993 voorzichtig in een postzionistische fase beland en veel Israëli’s vonden het tijd dat hun militaristische staat zou veranderen in een ‘normaal land’. En daar passen geen veiligheidszones bij die aan de lopende band begrafenissen opleveren.
Hierin zag generaal-politicus Ehud Barak in 1999 een kans om als Arbeidspartijleider de verkiezingen te winnen. Hij beloofde dat alle troepen binnen een jaar uit Libanon verdwenen zouden zijn. In gedachten koppelde hij dat aan een vredesakkoord met Syrië over de Golan-hoogvlakte. Maar de onderhandelingen met Damascus liepen vast. Toch hield hij zich, tegen de wens van zijn chefstaf, aan zijn belofte. Op 18 juni 2000 stelden de Verenigde Naties vast dat Israël zijn leger achter de internationaal erkende grens van Libanon had teruggetrokken.
Het was een nieuwe aanpak: een eenzijdige stap, waaraan geen akkoord met Libanon, Syrië of Hezbollah ten grondslag lag. Niet wachten tot de ander klaar is voor een compromis, zo was de Israëlische gedachte, maar zelf een stap zetten en met een verrassende, sterke zet de spelregels veranderen. In 2005 volgde generaal-politicus Ariel Sharon min of meer dezelfde logica bij de terugtrekking uit de Gazastrook.
Maar het scenario verliep in 2000 niet ideaal. Hezbollah voerde zijn aanvallen in de laatste maanden op en het Israëlische leger vocht niet meer terug. De soldaten vertrokken uiteindelijk versneld en wekten zo de indruk dat ze op de vlucht waren.
Het is vooral het beeld van een vertrek onder vuur dat Israël in de afgelopen tien jaar heeft dwarsgezeten. Meteen na de terugtrekking hield Hezbollah-leider Hassan Nasrallah een overwinningstoespraak waarin hij deze berucht geworden zin sprak: ‘Dit Israël, dat nucleaire wapens en de sterkste luchtmacht van de regio heeft, is zo kwetsbaar als een spinneweb.’
Zowel tijdens de Tweede Libanon-oorlog van 2006 als de Gaza-oorlog van 2009 heeft Israël geprobeerd die indruk weg te nemen. Maar het grootschalige geweld dat Israël daarbij inzette heeft vooral zijn aanzien in de wereld geschaad. Ondertussen staan er, als de geheime diensten gelijk hebben, betere Hezbollah-raketten dan ooit te voren gericht op Israël.