Voor niet-PVV’ers is het soms moeilijk invoelen waarom mensen op de partij van Geert Wilders stemmen. Natuurlijk, als je elke avond een groep Marokkaanse hangjongeren onder je raam hebt, of als je een winkelier bent die al tientallen malen is overvallen door allochtone daders, dan is het begrijpelijk dat je sympathie voor radicale oplossingen aanzienlijk toeneemt.
PVV Almere
Maar wat bezielt de inwoners van al die keurige nieuwbouwwijkjes van Almere,
waar eigenlijk nooit iets aan de hand is? De Almeerse PvdA-wethouder Adri
Duivesteijn werd er zelf een beetje wanhopig van. Almere behoort tot de
veiligste plaatsen van Nederland, het aantal misdrijven daalde er vorig jaar
met 13 procent, het aantal overvallen zelfs met 31 procent. En toch stemmen
de inwoners massaal op iemand die stadscommando’s belooft.
Postmaterialisme
De verkiezingen in Almere illustreren echter de opmars van het
‘postmaterialisme’, een term die bedacht werd door de Amerikaanse
politicoloog Ronald Inglehart. Als mensen opgroeien in armoedige
omstandigheden, kiezen zij voor partijen waarmee ze economisch vooruit
denken te komen.
Maar in een welvarende samenleving hangt het stemgedrag af van heel andere
factoren. Links ‘postmaterialisme’ vinden we heel gewoon: zorg voor het
milieu, mededogen met de arme Afrikanen, gelijke rechten voor man en vrouw.
Maar het populisme kan gezien worden als rechts postmaterialisme: angst voor
toenemende criminaliteit, mededogen met overvallen winkeliers, het verlangen
naar een homogene samenleving. Of deze punten gebaseerd zijn op de realiteit
en zo ja, of het populisme daar oplossingen voor biedt, is natuurlijk zeer
de vraag, maar hetzelfde kan vanuit rechts perspectief worden gezegd over
linkse ideeën.
Er zijn in elk geval opvallende paralellen. Angst (links: de vernietiging van
de aarde, rechts: islamisering) gaat gepaard met een ideaal van een betere
wereld (links: rechtvaardige wereld, rechts: een veilig en Nederlands
Nederland).
Designmeubels
Ik heb Inglehart ooit geïnterviewd, aan het einde van de jaren tachtig.
Destijds stelde ik hem een paar kritische vragen. Waren die
postmaterialisten geen enorme materialisten, die dol waren op designmeubels
en verre reizen? Dat was een zwak punt in de theorie, gaf Inglehart toe,
maar hij handhaafde zijn centrale punt: welvarende mensen laten hun
stemgedrag veelal niet meer afhangen van hun economische belangen.
Waar Inglehart en ik destijds niet over praatten, was de mogelijkheid van een
rechts postmaterialisme. Allebei associeerden we postmaterialisme met links
en materialisme met rechts. Maar de ontwikkelingen van de afgelopen jaren
hebben Inglehart meer gelijk gegeven dan hij destijds bevroedde.
Postmaterialisme bleek twee kanten op te kunnen gaan. Zo draaien
verkiezingen steeds minder om sociaal-economische belangen, steeds meer om
culturele kwesties.
Loonstrookje
Ons sociaal-economisch belang kunnen we elke maand aflezen op ons
loonstrookje. Maar onze ideeën over culturele kwesties zijn veelal niet
gebaseerd op zaken die we aan den lijve ondervinden. ‘De’ samenleving is
immers een abstractie, een eenheid die we niet met eigen ogen kunnen
aanschouwen, zoals we onze straat kunnen zien. Ons beeld van de samenleving
is doorgaans gebaseerd op een combinatie van eigen ervaringen en beelden die
via de media tot ons komen. Die beeldvorming hoeft niet (volledig) overeen
te komen met de werkelijkheid.
We vertellen onszelf een verhaal over de samenleving, schreef de historicus
Benedict Anderson in zijn baanbrekende studie Imagined Communities.
‘De’ samenleving is immers een abstractie die we niet met eigen ogen kunnen
aanschouwen, zoals we dat kunnen met de straat waarin we wonen. Ons beeld
van de samenleving is gebaseerd op een combinatie van eigen ervaringen en
beeldvorming, vooral via de media.
Anderson maakte een vergelijking met de roman. Voor veel mensen biedt een
roman een diepere waarheid, juist omdat hij de rommelige werkelijkheid
terugbrengt tot een duidelijke essentie. Dat geldt ook voor de PVV: het kan
wel zijn dat veel Turken en Marokkanen brave en hardwerkende burgers zijn,
toch is de islam een gevaar voor de samenleving.
Op die manier wordt beeldvorming realiteit, zoals in het befaamde ‘Thomas
theorema’ uit de sociologie: ‘If men define their situations
as real, they are real in their consequences’.
Reacties
De eerste juiste analyse - zonder PC beschuldigingen of foeiroepen vanaf de rechterkant - op de veranderende maatschappij die ik heb gelezen. Niemand heeft echt gelijk en ongelijk: het is een strijd van meningen en visie - de driver is dezelfde, links en rechts. De uitwerking is wel anders. Proficiat.
BramMeijer op 11-3-2010, 23:45:47
De Amerikaanse Culture War is toch ook een gevecht over niet-economische waarden ? In Nederland was er nooit veel aandacht voor de conservatieve zijde van de Culture War, maar die was in de V.S. ongeveer even invloedrijk als de progressieve. In Nederland was de Amerikaanse progressieve zijde van de Culture War het meest in de mode, onder meer te zien aan de voorkeur voor presidentskandidaten van de Democraten in Amerika bij vrijwel de hele politieke klasse in Nederland. Dit verschijnsel is in Nederland tegen zijn natuurlijke grenzen aangelopen door het groeien van het soort problemen dat de PVV aansnijdt. Nederland heeft ook een lage arbeidsparticipatie en een kwetsbaar uitkeringenstelsel en volkshuisvestingsbeleid. Dat is ook in gevaar op plaatsen waar toevallig niet zo veel problemen met immigranten zijn natuurlijk, en waar men nog hoop heeft naar een niet-zo-problematische situatie terug te kunnen.
hvschalk op 12-3-2010, 00:34:13
Ik heb zelf in de Bijlmer gewoond, en ben daar vertrokken toen ik de kans kreeg. Ik stem op elke partij die kan voorkomen dat de Bijlmer achter mij aankomt. Daar heb ik geen moeilijke postmoderne abstracties of Amerikaanse politicologen bij nodig.
besserwessie op 12-3-2010, 13:35:35
Peter Giesens artikel is wat mij betreft iets te veel op de situatie in de Verenigde Staten georiënteerd. Het probleem volgens mij eerder in de manier waarop de democratie hier in Europa en in Nederland functioneert. Democratie is een slecht systeem, maar wel het beste dat er is. De zwakte ervan is dat het is gebaseerd op het gegeven dat iedereen mag stemmen, maar dat de meesten niet genoeg weten om gefundeerd te stemmen. Iedere politicus, rechts of links, gebaseerd op socialisme, liberalisme of godsdienstige principes kan van alles beweren of beloven, maar het enige wat blijft hangen is een loze kreet die toevallig aanslaat bij de mensen die niet genoeg achtergrond hebben om e.e.a. te beoordelen op zijn merites. Ik ben bang dat de populariteit van Geert Wilders op kreten is gebouwd, one-liners die aanspreken bij diegenen die zich in eerste instantie tekort gedaan voelen in vergelijking met anderen die het in onze maatschappij beter hebben gedaan. Wat mij verbaasde is dat sommige van mijn kennissen, die ik anders hat ingeschat, ook op de PVV zullen gaan stemmen. Een reden daarvoor heb ik nog niet kunnen vinden, behalve dan dat de belangstelling van deze academicus vooral uitgaat naar materiële zaken en minder naar culturele of wetenschappelijke onderwerpen. Daarnaast heb ik de nieging om te veronderstellen dat het anti-islamitische aspect vooral ook bij Joodse medeburgers zwaar weegt. Zoals bekend is er vooral in de Verenigde Staten een pro-Wilders-lobby en wordt hij ook door die lobby gefinancierd. Ik begrijp dat daar een oorzaak voor is, maar weet, onder andere uit eigen ervaring dat de meeste islamieten brave en rustige mensen zijn die gewoon in vrede willen leven met een normale hoeveelheid welvaart. De groep islamieten die verstoren wil, is klein, en uiteraard baseren zij hun eventuele acties op een al dan niet ten onrechte gevoelde achterstelling t.o.v . de autochtone bevolking van Nederland. Hoofddoekjes, moskeeën met minaretten of andere uitingen van een geloof mogen m.i. geen rol spelen, zeker is dat de bijbel niet vredelievender is dan de koran. En wie hebben de koran gelezen? Ik denk dat Wilders daar nog geen tijd voor heeft vrijgemaakt. Dat is precies waar het probleem ligt: Das Kapital is onbekend bij 99% van de VVD'ers en de koran, vrees ik, is even duister bij PVV'ers. De bijbel zou in dat kader even stevig moeten worden verboden als subversieve literatuur als Das Kapital en de Koran. Maar voor de duidelijkheid: ik ben voor absolute persvrijheid en hoop daarom dat iedereen al die boeken eens van a tot z doorleest. Begrip voor de medemens met een andere mening, geloof of politieke positie is pas het ware liberalisme!
Karel Smagge op 24-3-2010, 11:14:59
Prima stukje, maar toch niet helemaal logisch. Je schrijft: "Er zijn in elk geval opvallende paralellen. Angst (links: de vernietiging van de aarde, rechts: islamisering) gaat gepaard met een ideaal van een betere wereld (links: rechtvaardige wereld, rechts: een veilig en Nederlands Nederland)". Zijn dat echter vergelijkbare grootheden? Wat de sceptici en 'rechts' er ook over mogen denken: de 'vernietiging' van de aarde is feitelijk aan de gang. Dat is geen mening zoals men zo graag zou geloven, maar een feit. Daarentegen is de 'islamisering' bepaald geen feit, maar een fixatie op een (kleine) minderheid die een enorme macht krijgt toegedicht. Een minderheid die er voor het grootste deel graag 'bij hoort' waardoor elke poging zich als minderheid te manifesteren en te organiseren mislukt: islamitsiche partijen, omroep en wat al niet het wordt allemaal niets want de doelgroep (wie dat in die verdeelde wereld ook moge zijn) zoekt zijn heil in de bestaande politiek-sociale infrastructuur. We hebben ons een discussie laten opdringen door mensen die zich ten principale niet wensen te verdiepen in de mening van een ander, in feiten. Die hoe dan ook niet in debat willen en daarom nooit iets inhoudelijk zullen weerleggen. Ze laten het graag bestaan en spinnen daar garen bij. Daar valt weinig tegen te ondernemen.
seniorg op 1-4-2010, 14:25:20
