Adel voorziet Duitsland van nationale glamour

Berlijn - Een schandaalproces, een tv-serie: de adel staat in Duitsland volop in de belangstelling.

Opnieuw was het overal te lezen. Opnieuw werd er zelfs in de Duitse kwaliteitsmedia in geuren en kleuren verslag gedaan van het ‘oorvijgen’-proces tegen Ernst August, prins van Hannover. Het weekblad Der Spiegel omschreef het zelfs als ‘het spannendste moment’ van het proces tot nu toe: de getuigenis kortgeleden van prinses Caroline van Monaco, de echtgenote van Ernst August.

De directe aanleiding voor alle opwinding: een twist op een zonnig eiland in 2000, waarbij Ernst-August een luidruchtige discoganger zou hebben geslagen. Maar het had natuurlijk net zo goed een ander ‘schandaal’ kunnen zijn, rond weer een andere Duitse ‘prins’, ‘graaf’ of ‘barones’.

De aandacht voor Ernst August is namelijk slechts een van de voorbeelden – hetgeen de fascinatie van Duitsland met zijn adellijke families toont. Meestal uit zich dit via boulevardbladschandaaltjes, maar het kan net zo goed op positiever vlak zijn. Zo verscheen de minister van Defensie, Karl-Theodor baron von und zu Guttenberg, vorig jaar februari voor het eerst in de politieke schijnwerpers. Een van de oorzaken voor zijn vrijwel directe populariteit, zo liet onderzoek zien, was zijn adellijke achtergrond.

Vanwaar deze belangstelling? Duitsland is immers geen Engeland. Met de laatste keizer werd in 1918 ook de politieke invloed van de adel de deur uit gedaan. Tegelijk behield de adel echter zijn titels. Die mogen weliswaar alleen nog áchter de voornaam staan, maar ze zijn wel overerfbaar – adellijke titels zijn daarmee een vast bestanddeel van het openbare leven.

Voor een deel, zegt Eckart Conze, historicus van de Duitse adel in de moderne tijd, gaat het bij de huidige media-aandacht dan ook slechts om een algemene ‘interesse in beroemdheden’. Gezien de vele vorstenhoven die de Duitse gebieden vroeger kenmerkten, loopt er overal volk met adellijke titels rond, en een relatief kleine groep ervan bedient al jaren trouw de boulevardmedia.

Dit seizoen kende bijvoorbeeld alweer de tweede serie van het tv-programma Graaf zoekt vrouw – een variant op het succesvolle Nederlandse Boer zoekt vrouw. In de Duitse versie worden mannen met een adellijke titel gevolgd in hun zoektocht naar een ‘burgermeisje’.

Daarbij zijn er op de commerciële zenders geregeld ‘prinsen’ te zien, die gevolgd worden in hun dagelijkse, liefst enigszins scandaleuze leven; zoals de avonturen van Markus prins von Anhalt, stripclubhouder. Adellijke families kunnen namelijk personen adopteren, die dan de titel mogen overnemen. Nieuwe rijken blijken daar veel voor over te hebben.

Aan de andere kant zit de belangstelling rond de adel in Duitsland echter ook dieper, denkt Conze. Volgens hem wordt er in de Duitse diplomatieke dienst, in het bankwezen en bij het leger nog steeds een ‘bovengemiddeld’ aantal edelen aangenomen. ‘Het is niet zo dat adellijke figuren meer invloed hebben, maar het wordt ze wel makkelijker gemaakt.’ Blijkbaar heeft een baron of graaf voor de werkgever extra aantrekkingskracht, bijvoorbeeld door de netwerken die hij meebrengt, zegt Conze.

Conze noemt dit de resten van de standenmaatschappij in de Bondsrepubliek. Daarbij is er volgens hem de laatste jaren een nieuw verlangen naar elites waar te nemen. Niet voor niets kon het afgelopen jaar het hele Duitse adeldom van de opkomst van Zu Guttenberg profiteren.

Onmiskenbaar tonen zich hier overigens ook trekjes ter ‘compensatie’ van het ‘sobere’ Duitse openbare leven, denkt Conze. Want als er één Europees land sinds 1945 zeer grondig heeft geprobeerd ieder openbaar ceremonieel zo neutraal mogelijk te maken, is het Duitsland.

Dat veel Duitsers ondertussen op tv graag kijken naar iets dat op nationale glamour lijkt, zal daar mede een gevolg van zijn. Of zoals Gloria von Thurn und Taxis, ‘vorstin’, haar positie liever omschrijft: ‘We zijn een uitstervende soort, zoiets als een zeldzame orchidee.’ En dat doet het anno 2010 nu eenmaal nog steeds goed in de Duitse amusementsindustrie.