Arie Elshout
Gepubliceerd op 6 januari 2010, 10:38:00, bijgewerkt op 7 januari 2010, 06:31:00
Wat is er leuker dan het spel van oorzaak en gevolg? Historici zijn er zeer bedreven in, maar journalisten kunnen er ook wat van. Na de veldslag zijn zij de eersten die het nog rokende, geblakerde landschap betreden. Op dag 1 brengen zij in kaart wat er is gebeurd, op dag 2 gaan ze op zoek naar de vraag waardoor het zo is gekomen en waarom.
Zeker bij ‘verse’ gebeurtenissen is dat nog niet zo eenvoudig. We hebben dan wel een gevolg, maar geen oorzaak. We zien dat bijvoorbeeld bij een verschijnsel als het moslim-terrorisme, dat met Kerst weer de aandacht op zich vestigde toen een jonge Nigeriaan probeerde een Amerikaans passagiersvliegtuig te laten neerstorten op de stad Detroit.
Zoektocht
Het antwoord op de vraag wat dit soort moslim-radicalen beweegt, zoeken we
vaak in het gedrag van het Westen. De oorlogen in Irak en Afghanistan worden
dan het eerst genoemd. En inderdaad, de militaire acties van de Amerikanen
en de NAVO zullen tal van jonge moslims in de armen drijven van
terreurbewegingen als Al Qaida.
Toch is daarmee de opkomst van het radicalisme niet afdoende verklaard. Kijk naar de chronologie. In 1993 werd voor het eerst geprobeerd het WTC in New York op te blazen. Er werd toen geen oorlog gevoerd in Afghanistan of Irak. Sterker nog, de NAVO probeerde destijds uit alle macht de Bosnische Moslims te beschermen tegen de Serviërs. Zoals zij in 1999 de moslims van Kosovo te hulp kwam. Het bondgenootschap maakte toen hele vuile handen ten behoeve van moslims, maar dat was voor Al Qaida geen reden af te zien van de voorbereiding van de aanslagen van ‘11 september’. Het moslim-terrorisme moet dus andere bronnen hebben.
Zijn het dan armoede en achterstelling die ten grondslag liggen aan het moslim-geweld? Het is een verklaring die veel wordt opgevoerd, maar de terroristen die we kennen zijn meestal helemaal geen arme sloebers. De Israëlische bezetting van Palestijnse gebieden wordt ook gezien als belangrijke steen des aanstoots, maar een feit is Osama bin Laden zich aanvankelijk helemaal niet om de Palestijnen bekommerde.
Verleiding
Zo komen we dus niet veel verder. Omdat we niet goed vat kunnen krijgen op de
drijfveren van moslim-terroristen volharden we in de neiging de schuld
vooral bij onszelf te leggen. Dat is dichtbij, dus het gemakkelijkst. We
kijken dan niet alleen naar het westerse gedrag nu, maar ook naar de
westerse misdragingen uit het verleden, teruggaande naar het kolonialisme en
zelfs de kruistochten.
Je gooit je netten dan zo breed uit dat je altijd wel een vis vangt. Inderdaad hebben de koloniale mogendheden in het Midden-Oosten een erfenis achtergelaten waar de regio nog steeds mee worstelt. Maar daarmee is niet het feit verklaard dat radicale moslims zoveel mede-moslims doden. De maand december was wat dat betreft een gruwelijk dieptepunt met bijna dagelijks aanslagen op sjiieten in Pakistan, Irak en Afghanistan. Ik neem niet aan dat zij werden gedood wegens een grief tegen het Westen.
Schuldvraag
Dit soort ongerijmdheden negeren we liever. Als westerse democraten die zijn
geoefend in zelfkritiek kunnen we ons moeilijk losmaken van het idee dat het
vooral onze schuld is. Daar had Bolkestein onlangs een punt met zijn
opiniestuk in de Volkskrant. In een reactie daarop wees Thomas von der Dunk
erop wat het Westen de afgelopen decennia allemaal verkeerd gedaan heeft
om de woede van de moslims te wekken. Hij verwees onder meer naar de
oorlogszuchtige politiek van Bush en naar, vele jaren daarvoor, het
gezellige samenzijn van de Amerikaanse minister Rumsfeld met de Iraakse
dictator Saddam Hussein.
Maar dat was vreemd: waar Rumsfeld Saddam vriendschappelijk de hand drukte, zette Bush hem af. Als het dan gaat om het wekken van de woede van de moslim-wereld, is het of het een of het ander: òf ze wordt boos omdat de Amerikanen Saddam hebben afgezet, òf ze is kwaad omdat de Amerikanen Saddam omarmen. Beide kan niet. Misschien begrijp ik Von der Dunk niet goed (dan hoor ik dat graag), maar zo op het eerste gezicht draait hij hier een dubbele axel zoals die sinds Sjoukje Dijkstra niet meer is vertoond.
Het sterkt me in het besef dat we wat de wortels van het moslim-terrorisme betreft niet moeten zwichten voor de verleiding van gemakkelijke verklaringen. Voor de diepere oorzaken moeten we waarschijnlijk wachten op historici met meer afstand tot het onderwerp.